خاطره خانجانخانی- محقق در حوزه سلامت کودکان👦🏻👶🏻👧🏻
ایران پیر میشود!- یک تحلیل سیاست

ایران پیر میشود!- یک تحلیل سیاست

ایران پیر می‌شود!

این جمله، عنوان یک محتوای تصویری بود که در هفته گذشته در کانال‌های مختلف تلگرامی دیدم[1]؛ ارائه گزارشی از وضعیت میانگین سنی کشورهای مختلف دنیا در گذشته و آینده. تقریبا تمام کشورهای دنیا از جمله ایران رو به پیر شدن بودند. در حال حاضر در سال 2017 میانگین سنی کشور ایران 30 سال است که پیشبینی می‌شود تا سال 2060 به 47 سال برسد1.

سالمندی پدیده ای با ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… مختلفی همراه است و عوامل مختلفی بر سالمند شدن جمعیت موثر است، مانند کاهش نرخ ازدواج و باروری، رشد و توسعه تکنولوژی، افزایش امید به زندگی و…

جالب است بدانیم که رئیس اداره سالمندان وزارت بهداشت اعلام کرده است که الگوهای عمل شده در ایران، سالمندی را مترادف بیماری، عصا به دستی، ویلچرنشینی و روی تخت بیمارستان بودن دانسته است، در حالی که سالمندی را می‌توان به نشاط، بهره‌دهی و فعالیت شناخت (1).

سالمندی علاوه بر مشکلات جسمانی و فیزیولوژیک خود، مشکلات اجتماعی را نیز برای فرد ایجاد می‌کند. یکی از این مسائل، بحث ترد اجتماعی است که باعث می شود فرد از جامعه دور شده و نهایتا دچار انزوای اجتماعی شود. سبک زندگی خانواده گسترده در گذشته این امکان را فراهم می‌اورد تا افراد سالمند در کنار اعضای خانواده و نسل جدید خانواده زندگی کنند. این خود باعث می‌شد تا سالمند در خانواده فرصت پذیرش مسئولیت و ایفای نقش مانند نگهداری از کودکان و قصه گویی برای آن‌ها را داشته باشد. از سوی دیگر ارتباط با گروه های مختلف مثل همسایه‌ها و سالمندان دیگر دایره ارتباطات اجتماعی آن‌ها را گسترده‌تر می‌کرد که با توجه به سبک زندگی امروزه امکان پذیر نیست. با این حال راهکارهایی برای افزایش مشارکت اجتماعی سالمندان وجود دارد.

استفاده از مشارکت مردم در سالمندی

دوران سالمندی، دورانی پر از نیازها و ویژگی‌های مختلف است که در هر یک از آ‌ن‌ها را می‌توان با مشارکت مردم مرتفع کرد. برخی از این ویژگی‌ها و راهکارهای آن در ادامه بیان می‌شود:

کاهش نسبی قوای جسمی به دلیل بالا رفتن سن: نیاز به یک همراه در انجام فعالیت های روزانه یکی از نیازهایی است که سالمندان به آن نیاز دارند. استفاده از گروه های داوطلب جهت همراهی سالمندان در امور روزمره یکی از راهکارهای پیشنهادی است.

دور شدن از موقعیت‌های شغلی گذشته: از آنجا که بسیاری از سالمندان در دوران بازنشستگی به سر می‌برند از مسئولیت کاری به دور هستند و همین خود یکی از دلایل انزوای اجتماعی آن‌ها است. اگرچه سالمندان ممکن است توان انجام کاری را نداشته باشند، اما صندوقچه ای از تجربیات هستند که می‌توانند آن را در اختیار دیگران بگذارند. استفاده از نظرات سالمندان در قالب گروه‌های مشورتی می‌تواند این موضوع را تسکین دهد.

تنهایی یا احساس تنهایی: از آنجا که بسیاری از سالمندان شریک زندگی خود را از دست داده‌اند یا شاهد مرگ دوستان خود هستند بیشتر احساس تنهایی می‌کنند. تشکیل گروه‌های سالمندان و انجام فعالیت‌هایی که در حد توان آن‌ها است می‌تواند اثربخش باشد.

احتیاجات عاطفی: سالمندان به دلیل تنهایی و وضعیت فیزیکی، نیاز به حمایت عاطفی دارند. قرار گرفتن در گروه همسالان، داشتن مسئولیت در اجتماع در حد توان آن‌ها، همراه بودن با جوان‌ترین اعضای خانواده و… می‌تواند بخشی از احتیاجات عاطفی آن‌ها را مرتفع سازد.

 احتیاجات معیشتی: از آنجا که سالمندان توانایی انجام فعالیت‌های اقتصادی را ندارند و از طرفی این دوران هزینه‌های زیادی در حوزه سلامت نیاز دارد، توجه به نیازهای معیشتی امر مهمی است. استفاده از بیمه سالمندان و یا خدمات اجتماعی و خیریه می‌تواند تا حدی این نیازها را کاهش دهد.

تجربه مشارکت مردمی در کشورهای دیگر

برخی کشورها در بهره‌گیری از مشارکت مردمی در حوزه سالمندی پیشرو بوده اند. یکی از این کشورها، کشور کره است. بر اساس سرشماری انجام شده در سال 2015، جمعیت مسن کره بالای 65 سال، 13 درصد کل جمعیت بود که پیشبینی می‌شود در سال 2040 به یک سوم جمعیت برسد. برنامه ابتکاری HAK-OPSHG در کره با چهار هدف مبارزه با فقر، غلبه بر انزوای اجتماعی، ارتقاء سلامت و از بین بردن تبعیض اجرا شد. در این برنامه برای افراد مسن با درآمد پایین شرایط ادغام اجتماعی فراهم می‌شود تا بتوانند با دیگر همسالان خود در ارتباط بوده و در حد توانشان فعالیت‌های اجتماعی داشته باشند و به عنوان اعضای فعال جامعه شناخته شوند. این برنامه ابتکاری عمدتا با همکاری سازمان های مردم نهاد محلی اجرا می شود و در حال حاضر 16 مورد در هفت شهر کره تا نوامبر 2015 تشکیل شده است. قدیمی‌ترین و موفق‌ترین برنامه، برنامه بال‌های نقره‌ای[2] است. این برنامه در گروه‌های 40 نفری اجرا می‌شود. فعالیت‌هایی نظیر ورزش‌های صبحگاهی و ورزش‌های فیزیکی، تمرین زبان کره‌ای، اجرای ئتاتر، اجرای آلات موسیقی، اجرای رقص‌های محلی، همکاری و همدلی در بحران‌ها و شرایط تاسف بار و حتی ساختن فیلم و شرکت در جشنواره از مجموعه اقدامات این برنامه‌است. یکی از نکات قابل توجه در این برنامه، توجه به بحث ارتباط بین نسلی است. در مصاحبه ای که با یکی از اعضای این برنامه انجام شد، بیان شد که سالمندان فعالیت‌های هنری خود را در حضور جوانان اجرا می‌کنند و جوانان مخاطب و تماشا کننده برنامه‌های آنان هستند: «… در مراسم افتتاحیه سرو غذا برای نوجوانان خیابانی، اعضای Silver Wings رقصیدند و جوانان آن را دوست داشتند و آنها به صحنه آمدند و با هم رقصیدند.» (2)

در حال حاضر چه سطحی از مشارکت مردم در ایران در این مثال در حال انجام است

در حال حاضر، بیشترین اقداماتی که در خصوص سالمندان انجام شده، مربوط به خدمات دولتی و عمومی است (مانند فعالیت‌های سازمان بهزیستی و مراکز نگهداری سالمندان) و فعالیت مشارکت مردم در این سطح بسیار کم‌رنگ بنظر می‌رسد. بر اساس اطلاعات موجود در پایگاه اطلاع ‌رسانی خیریه‌ها و سمن‌های کشور، حدود 11 سازمان مردم نهاد فعال در حوزه سالمندی وجود دارد. البته برخی برنامه‌ها نظیر دوره‌همی‌های سالمندان، خاطره‌گویی و قصه‌گویی، انجام فعالیت‌های هنری مثل خیاطی، بافتنی، آشپزی و… توسط گروه‌های سالمند انجام می‌شود که برای تدوام نیاز به حمایت دولت و خیرین دارد.

آیا افزایش سطح مشارکت مردم در این زمینه فایده دارد؟ ایا امکان پذیر است؟ چگونه؟

افزایش سطح مشارکت مردم در این زمینه نه تنها فایده دارد بلکه لازم و اجباری است. برای مثال برگزاری تورهای زیارتی و سیاحتی می‌تواند سالمندان را از انزوای اجتماعی بیرون آورده و فضای شادی برایشان ایجاد کند. همچنین می‌توان گروه‌های داوطلب تشکیل داد که در این گروه‌ها از سالمندان مراقبت‌های پرستاری به عمل آید. اخیرا در یکی از کشورها گروه‌هایی از جوانان بسیج شدند و به طور رایگان به سالمندانی که نیاز به فعالیت‌های نظافتی و تعمیراتی دارند خدمات می‌دهند. ایجاد فضای ارتباط بین نسلی از طریق برگزاری کارگاه‌های قصه گویی برای کودکان و نوجوانان و انتقال تجربیات یکی دیگر راه‌کارهایی است که می‌تواند دایره فعالیت اجتماعی سالمندان را گسترش داده و انزوای اجتماعی آن‌ها را کاهش دهد. برگزاری جلسات خاطره گویی نیز می‌تواند در سلامت روان سالمندان و به عنوان روشی برای پیشگیری از زوال عقل مورد استفاده قرار گیرد. ایجاد فضای ورزش همگانی یکی دیگر از اقداماتی است که علاوه بر القای حس سلامتی، می‌تواند دایره ارتباطات فراد را افزایش دهد. ایجاد فضای فعالیت اقتصادی بر اساس تجربیات و مهارت‌های سالمندان و حتی آموختن مهارت‌های جدید نیز می‌تواند علاو بر القای حس مفید بودن شرایط اقتصادی آن‌ها را نیز تا حد زیادی بهبود بخشد.

منابع

  1. رحماني زروندي، محمد. 1397سالمندي و آينده فراروي، پژوهش در دين و سلامت. 4 (2): 1-6 .
  2. Yang Y. The role of NGOs in enabling elderly activity and care in the community: A case study of Silver Wings in South Korea. Journal of cross-cultural gerontology. 2017 May:1-2.

[1] Source: UN world population prospect

[2] Silver Wings

پاسخی بگذارید

بستن منو
×
×

سبد خرید